FOTOART ΑΡΘΡΑ
FOTOART INDEX

HOME GALLERY ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΡΘΡΑ ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΧΝΕΣ INTERNET ΑΓΟΡΑ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ BACK

Man Ray 1890-1976

«Ο Σουρεαλισμός βασίζεται στην πεποίθηση της ανώτερης πραγματικότητας ορισμένων συσχετίσεων μορφών που έως σήμερα υπήρξαν παραμελημένες, στην απεριόριστη δύναμη του ονείρου και στο αμερόληπτο παιχνίδι της σκέψης.»

Breton

Η Αρχή

Ο Man Ray γεννήθηκε στην Φιλαδέλφεια το 1890, από Ρώσο-εβραίους γονείς και το πραγματικό του όνομα ήταν Emmanuel Rudnitzky [1}, ή Rabinovitch ή Radenski. Το 1897 η οικογένεια του μετακομίζει στο Brooklyn, N.Y. Το 1901 ο Emmanuel πάει στο γυμνάσιο οπότε και αρχίζει να αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω της καταγωγής και ιδίως λόγο του περίεργου ονόματος του, έτσι και με την προτροπή της οικογένειάς του αλλάζει το όνομά του σε Man Ray, με το οποίο έγινε γνωστός . Ταυτόχρονα έρχεται σε επαφή με το ελεύθερο σχέδιο και το 1908 του προσφέρεται η δυνατότητα να σπουδάσει αρχιτεκτονική, αλλά την απορρίπτει.

Μια σημαντική χρονολογία της ζωής του υπήρξε το 1910, οπότε και ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τον Stieglitz στην γκαλερί 291. Έκτοτε η πορεία του Man Ray υπήρξε ανοδική, το φθινόπωρο του 1912 γράφεται στην σχολή Μοντέρνας Τέχνης Ferrer, σημαντικό ρόλο στο να πάρει την απόφαση αυτή ο Man Ray έπαιξε το γεγονός ότι καθηγητής στην σχολή αυτή ήταν ο Robert Henri, του οποίου τα έργα είχε δει ο Man Ray το 1908 στην έκθεση της γκαλερί Macbeth. Tόσο ο Stieglitz, όσο και ο Henri είχαν τεράστια επιρροή πάνω του και βοήθησαν τον Man Ray να ικανοποιήσει την δίψα του για την Θεωρία και την επιδίωξη της ικανοποίησης μέσω της δημιουργίας . Η επόμενη χρονιά της ζωής του έμελλε να είναι καθοριστική, ο Man Ray εγκαταλείπει το πατρικό του σπίτι με την βοήθεια του Adolf Wolff και παράλληλα έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με τους Duchamp και Picabia κατά την διάρκεια της επίσκεψής του στο Armory Show. Την ίδια χρονιά (1913), κάνει το πρώτο του κυβιστικό πορτραίτο (Stieglitz) και γνωρίζει την Adon Lacroix (Donna Lecoeur) , ταυτόχρονα πιάνει δουλειά στην εταιρία McGraw Book για την οποία εργάζεται μέχρι το 1919 σχεδιάζοντας χάρτες και Άτλαντες .

Το 1914 παντρεύεται την Adon Lacroix με την οποία σχεδιάζουν να μετακομίσουν στο Παρίσι, ωστόσο στην Ευρώπη ξεσπά ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος και τα σχέδια τους αναβάλλονται. Την επόμενη χρονιά ο Man Ray κάνει την πρώτη έκθεση ζωγραφικής στην γκαλερί του Charles Daniel στην Νέα Υόρκη και γνωρίζεται καλύτερα με τον Marcel Duchamp, τον Picabia και τον Varése, συμμετέχοντας στο κίνημα του DaDa της Νέας Υόρκης. Την ίδια χρονιά ο Man Ray αγοράζει την πρώτη του φωτογραφική μηχανή. Στα χρόνια που ακολουθούν, ο Man Ray μετακομίζει στο Broadway, δουλεύει παράλληλα για τον J.Quinn φωτογραφίζοντας τα έργα τέχνης που είχε ή που σκόπευε να αγοράσει. Ο Man Ray σαν ανήσυχο πνεύμα που ήταν, εκδίδει το ένα και μοναδικό τεύχος του περιοδικού “TNT” το 1919, ενώ σε προσωπικό επίπεδο χωρίζει με την γυναίκα του. Φτάνουμε στα 1920 οπότε και ο Man Ray αρχίζει να ασχολείται με την φωτογραφία, αρχικά φωτογράφιζε τους πίνακές του, αλλά πολύ σύντομα η φωτογραφία του τράβηξε την προσοχή σαν εκφραστικό μέσο, από εδώ και πέρα ξεκινάει και η μεγαλειώδης πορεία του .

Η Μεγάλη Φυγή

Βρισκόμαστε στο έτος 1921, ο μεσήλικας Man Ray αναχωρεί για το Παρίσι οπού τον περιμένει ήδη ο Marcel Duchamp. Φτάνοντας στο Παρίσι γνωρίζει πολλές προσωπικότητες του πνευματικού κόσμου όπως τον Jean Cocteau, τον Paul Poiret και τον Eric Satie, όλες αυτές οι επιρροές δεν είχαν άλλο αποτέλεσμα από το να δημιουργήσει ο Man Ray το πρώτο του Rayogramm («Το Φιλί») , στην συνέχεια κάνει πολλά πορτραίτα και εξώφυλλα για περιοδικά και αποκτά παγκόσμια φήμη. Την ίδια εποχή λαμβάνει μέρος στην πρώτη Διεθνή Έκθεση των Νταντάιστών. Το 1924 και ενώ το περιοδικό “Littérature” δημοσιεύει την φωτογραφία του “Le Violon d’ Ingres”, ο ίδιος γίνεται μέλος του κινήματος των Σουρεαλιστών και την επόμενη χρονιά λαμβάνει μέρος στην έκθεση των Σουρεαλιστών στο Παρίσι .

Διαπιστώνουμε λοιπόν, ότι ο Man Ray υπήρξε αποδεκτός τόσο από την κοινότητα των διανοούμενων, όσο και από το κυρίαρχο ρεύμα της εποχής του. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1925, την χρονιά δηλαδή που συνεκθέτει με τους υπόλοιπους Σουρεαλιστές της εποχής, το Γαλλικό και το Αμερικάνικο “Vogue” εκδίδουν τις φωτογραφίες μόδας που είχε πάρει . Το 1929 ο Lee Miller γίνεται βοηθός του για τα 3 επόμενα χρόνια και παράλληλα δημοσιεύεται ένα βιβλίο με ποιήματα των Aragon και Révet που συνοδεύεται από «τολμηρές» φωτογραφίες του Man Ray, όπως ήταν φυσικό το βιβλίο λογοκρίθηκε και απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του. Ο Man Ray απτόητος συνέχισε να εργάζεται και το 1932 η δουλειά του εκτίθεται στην γκαλερί του Julien Levy στα πλαίσια της έκθεσης των Σουρεαλιστών στη Νέα Υόρκη, πιστός στο ραντεβού του με τον Marcel Duchamp o Man Ray ταξιδεύει το καλοκαίρι του 1933 στο Αμβούργο για να συναντήσει αυτόν και την Mary Reynolds, οι τρεις τους μεταβαίνουν στην Βαρκελώνη οπού συναντούν τους Gala και Dali [9]. Μεταξύ των μέσων έκφρασης που χρησιμοποίησε ο Man Ray υπήρξαν και οι «κινηματογραφικές» ταινίες, έκανε μάλιστα την τελευταία του το 1937 μαζί με τον Picasso και τον Paul Eluard [9], στο μεσοδιάστημα και πιο συγκεκριμένα το 1935 η δουλεία του συμπεριλήφθηκε στην έκθεση του M.O.M.A της Νέας Υόρκης με τίτλο: Fantastic Art, Dada and Surrealism .

ΕΠΑΝΩ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

Το Έργο 

Ο Man Ray αναφερόμενος στο έργο του, μεταξύ άλλων λεει: «Τα αντικείμενα μου σχεδιάζονται για να διασκεδάσουν, να ενοχλήσουν, να συγχύσουν, να σπαζοκεφαλιάσουν και όχι για να προκαλέσουν θαυμασμό για την αρτιότητα της τεχνικής που συνήθως αποδίδεται ή κοστολογείται σε αντικείμενα που χαρακτηρίζονται σαν έργα τέχνης» . Η παραπάνω πρόταση είναι χαρακτηριστική του πνεύματος που επικρατούσε στην Ευρώπη μετά τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο, κέντρο των νέων ρευμάτων στην τέχνη γίνεται η Γερμανία με τον Υπερρεαλισμό και τον Νταντάισμό να βρίσκονται στο κέντρο των εξελίξεων. Πρόκειται για κινήματα μέσα από τα οποία οι ζωγράφοι και στην συνέχεια οι φωτογράφοι βρίσκουν τρόπους να εκφράσουν την αντίθεση τους και την φαινομενική τους αδιαφορία, για έναν κόσμο, για τον οποίο πιστεύουν ότι η αλήθεια του βρίσκεται πίσω από τις παραστατικές απεικονίσεις.

Ο Man Ray αποτελεί χαρακτηριστικό εκπρόσωπο των τάσεων αυτών και παρόλο που ξεκίνησε σαν ζωγράφος, πολύ σύντομα η φωτογραφία τον «κέρδισε». Στην δουλεία που άφησε πίσω του διαπιστώνουμε έναν έντονο ακαδημαϊσμό πάνω στην πειραματική φωτογραφία, η οποία περιελάμβανε το σολάρισμα, τα πολλαπλά τυπώματα, τα φωτογράμματα και το κολάζ . Βοηθούμενος από το ιδεολογικό του υπόβαθρο, ο Man Ray κατόρθωσε να δώσει σάρκα και οστά στο ανήσυχο πνεύμα της εποχής του, η επιρροή αρχικά του Stieglitz και του Henri και στην συνέχεια η γνωριμία του με τον Duchamp και τον Bréton υπήρξε ευεργετική. Τα ερεθίσματα που είχε τον κατέστησαν ικανό να μπορέσει να αιτιολογήσει ένα έργο εξατομικευμένο όσο το δικό του σε μια εποχή απορροφημένη με «το πρόβλημα της διαιώνισης της φυλής ή της τάξης και της καταστροφής των εχθρών της». Τα επιβλητικά φωτισμένα close-up, τα λαμπερά γυμνά, τα ονειροπόλα πρόσωπα και οι εικόνες από σκιές και ίχνη φωτός, εισέφεραν, όπως ο ίδιος αναφέρει, στην ανακάλυψη των παγκόσμιων χαρακτηριστικών της ανθρωπότητας και αμφισβητούσαν την εγγενή διαιρετικότητα των αντιλήψεων της φυλής και της τάξης .

Εν ολίγοις, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Man Ray υπήρξε ένας από τους αναρχικούς της τέχνης, γιατί αυτό που πέτυχε ήταν στην ουσία να δώσει μια νέα διάσταση στην φωτογραφία τόσο λόγω των τεχνικών που εφήρμοσε, όσο και της ιδεολογίας που συνόδευε το έργο του. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλές από τις φωτογραφίες του τις δημιουργεί χωρίς φωτογραφική μηχανή, τοποθετούσε πάνω στο φωτογραφικό χαρτί αντικείμενα και τα εξέθετε στο φως σχηματίζοντας τα περιγράμματα τους και τα καλούσε Rayogramms, οι συνδυασμοί των Rayogramms του γίνονται πιο πολύπλοκοι και αποκτούν μια πρόσθετη τρισδιάστατη ποιότητα και διαβάθμιση των τόνων, διαπιστώνουμε λοιπόν ότι για τον Man Ray η φωτογραφία είχε ένα διαφορετικό μήνυμα: Ήταν μια πνευματική διαδικασία, μερικές φορές ένα παιχνίδι ή ένας γρίφος που έβαζε στον εαυτό του και στους άλλους και πολλές φορές, ακόμη, και μια επιθετική συμπεριφορά, όπως συνέβαινε με τα πρώτα Ντανταϊστικά θέματά του . Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι τα αποτελέσματα του έργου του Man Ray ήταν πολύ επίπεδα ή ρηχά , ωστόσο πιστεύω ότι το αισθητικό αποτέλεσμα σε μια φωτογραφία δεν αρκεί για να την χαρακτηρίσουμε ως επίπεδη ή ρηχή, πολλές φορές η ιδέα σε συνδυασμό με το μέσο, είτε αυτό λέγεται ζωγραφική ή φωτογραφία, είναι αρκετά για να οδηγήσουν στην δημιουργία ενός έργου το οποίο ασχέτως του αισθητικού αποτελέσματος είναι σημαντικό διότι καταφέρνει να περνάει τα μηνύματα που πρέπει και να διεγείρει συνειδήσεις. Αυτός δεν είναι άλλωστε και ο σκοπός της Τέχνης;

Ωστόσο ο Man Ray υπήρξε μια σημαντική προσωπικότητα για έναν ακόμη λόγο, κατάφερε να δώσει στην φωτογραφία την αίγλη που δικαιούταν, ο ίδιος συνήθιζε να λέει: «Ζωγραφίζω ότι δεν μπορώ να φωτογραφίσω, φωτογραφίζω ότι δεν μου αρέσει να ζωγραφίσω». Από την παραπάνω φράση διαπιστώνουμε ότι στην συνείδηση των διανοούμενων της εποχής η φωτογραφία μπορούσε να σταθεί επάξια δίπλα στην ζωγραφική, αποτελούσε ενα νέο μέσο έκφρασης και δημιουργίας που μπορούσε να αποδώσει τον συναισθηματικό κόσμο του καλλιτέχνη εξίσου καλά με την ζωγραφική ή την γλυπτική. Σήμερα 26 χρόνια μετά τον θάνατο του Man Ray, η φωτογραφία έχει ανάγκη όσο ποτέ άλλοτε τον Man Ray και τον κάθε Man Ray, διοτί η φωτογραφία όπως και η κοινωνία χρειάζεται τους πρωτοπόρους, χρειάζεται να βγεί απο το τέλμα στο οποίο έχει περιέλθει. Και αν οι πρωτοπόροι δεν υπάρχουν, τότε η ίδια η κοινωνία τους δημιουργεί. 

FOTOART 2002 © ΑΛΕΞΑΝΡΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

FOTOART - ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ © 2001-2007 FOTOART ALL RIGHTS RESERVED