FOTOART - ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ - ΤΕΧΝΕΣ
FOTOART - ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ
FOTOART - ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

Η βυζαντινή Αγιογραφία σήμερα …τέχνη η μη ?

Η αγιογραφία σήμερα, ως τέχνη, αλλά και ως βιωματική προσέγγιση της πίστης μας, η πορεία της μέσα στο σύγχρονο κόσμο αλλά και οι προοπτικές της, είναι κάτι που με απασχολεί και με προβληματίζει ως άνθρωπο που την υπηρετώ. Θα ήθελα να επισημάνω κάποια πράγματα τα οποία αποτελούν ένα προσωπικό αποθησαύρισμα εμπειριών και γνώσης.

Φωτογραφία info.gr Τα πάντα για τη φωτογραφία


Η γνώση βέβαια της παράδοσης αλλά και της τεχνικής των μεγάλων δασκάλων της αγιογραφίας του παρελθόντος, είναι για μένα η βάση, αλλά και το ερέθισμα για μια περαιτέρω προσωπική πορεία. Στις αρχές του αιώνα μας η επιστροφή στη βυζαντινή τέχνη παρουσίασε μεγάλο ενδιαφέρον. Σήμερα όμως αισθάνεται κανείς αδιαφορία και απάθεια. Θα έλεγα ότι η σύγχρονη βυζαντινή τέχνη κινδυνεύει να χάσει τους θαυμαστές της ανάμεσα στους μορφωμένους καλλιτέχνες, αλλά και σε αυτούς ακόμη στους εκκλησιαστικούς ανθρώπους.


Αυτό που προέχει για μένα ως αγιογράφο είναι να συλλάβω την τραγικότητα του βίου του αγίου που απεικονίζω και να μπορέσω να την μεταφέρω στην έκφραση του προσώπου αλλά και του σώματος, ώστε το αποτέλεσμα να δηλώνει πως το εικονιζόμενο πρόσωπο είναι μια εξαγιασμένη ανθρώπινη φύση. Μόνο μ’ έναν τέτοιο τρόπο καθίσταται ενδιαφέρουσα η τέχνη της αγιογραφίας, που αυτοκαταργείται ως τέτοια όταν αρκείται στην πιστή αντιγραφή παλαιοτέρων προτύπων και τεχνοτροπιών με την πρόφαση της ιστορικότητας της ίδιας της αγιογραφίας. Ο ισχυρισμός αυτός της αντιγραφής παλαιών προτύπων, λόγω ιστορικότητας και λόγω παράδοσης, δεν μπορεί να σταθεί αρκετός, ούτε βέβαια στάθηκε και στο παρελθόν, ώστε να καταστήσει την αγιογραφία ένα είδος τέχνης “ζώσας”. Όμως η τακτική αυτή βλέπουμε ότι την αποδυνάμωσε και την κατέστησε ουσιαστικά μη τέχνη· δηλαδή στατική στην εξέλιξή της και απλώς αντιγραφική. Γι’ αυτό η σύγχρονη ορθόδοξη αγιογραφία από ένα σεβαστό μέρος των ανθρώπων δεν θεωρείται τέχνη αλλά αντιγραφή έργων τέχνης.


Όπως λοιπόν κάθε τέχνη έτσι και η αγιογραφία πρέπει να ακολουθεί τις απαιτήσεις και τις επιταγές της εποχής· δηλαδή να πρεσβεύει, συλλέγει και να πραγματώνει τις ανάγκες (πνευματικές- κοινωνικές- προσωπικές) του σύγχρονου με αυτήν ανθρώπου. Σε κάθε χρονική περίοδο ο άνθρωπος κα οι ανάγκες του υφίστανται αλλαγές. Αν κάτι έσωσε ή θα σώσει την αγιογραφία ως τέχνη είναι η προσαρμογή της τεχνοτροπίας της (και των μηνυμάτων της) στις κάθε φορά απαιτούμενες ανάγκες του ανθρώπου, αλλά και της κοινωνίας κατ’ επέκταση, χωρίς βέβαια να αλλοιώνεται ο θεολογικός και κοινωνικός χαρακτήρας της.


Υπάρχουν αρκετοί κανόνες (θεολογικοί, αισθητικοί) στην εικονογραφία τους οποίους χρειάζεται να σεβόμαστε βέβαια και να τηρήσουμε. Η εκκλησιαστική ζωγραφική του βυζαντίου δεν ήταν μονολιθική. Είχε την εξελικτική της πορεία· δηλαδή αντλούσε στοιχεία από άλλες μορφές τέχνης , τα μετέπλαθε εικαστικά και τα τεκμηρίωνε θεολογικά. Τρανταχτό παράδειγμα είναι η εξαίρετη δουλειά των καλλιτεχνών εκείνων, οι οποίοι χάραξαν από την ίδια θεολογική βάση έναν νέο δρόμο στην ζωγραφική, αναγνωρίσιμο για τον καθένα τους, αλλά και την ιστορία της βυζαντινής τέχνης, όπως: ο Πανσέληνος, ο Μιχαήλ και Ευτύχιος Αστραπάς, ο Θεοφάνης ο Έλληνας και ο Θεοφάνης ο Κρής, ο Andrey Rublov κ.ά.
Βέβαια, θα αναρωτηθεί κανείς μήπως ο εκσυγχρονισμός της ορθόδοξης αγιογραφίας θέτει υπο αμφισβήτηση την αυθεντικότητα της. Όμως η ίδια η εξελικτική πορεία της ορθόδοξης αγιογραφίας στην βυζαντινή περίοδο δείχνει ότι παρά το γεγονός πως ελλοχεύει ένας τέτοιος κίνδυνος, δεν είναι απαραίτητο να συμβεί. Η ορθόδοξη αγιογραφία μπορεί να υιοθετεί και νέα καθαρά κοσμικά εικαστικά στοιχεία και ωστόσο να μην χάνει την ορθόδοξη όψη της. Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής αισθητικής, όπως και των πορτρέτων Φαγιούμ, στην βυζαντινή ζωγραφική, είναι ολοφάνερη και όμως δεν πρόκειται για μια απώλεια της ορθόδοξης εικονογραφίας. Η «ορθοδοξότητα» ενός εικαστικού έργου εξαρτάται από την γνώση της θεολογίας από μέρους του δημιουργού και την αποτύπωση της στην εικόνα.
Η αγιογραφία οφείλει να γίνει προσιτή στους σύγχρονους πιστούς. Σε μια εποχή που υπάρχει έλλειψη επικοινωνίας και αγάπης και που πλεονάζει η μοναξιά της ανθρώπινης οντότητας, χρειάζεται οι άγιοι να γίνουν σε εμάς εικαστικά πιο προσιτοί (στη μορφή τους), να είναι φίλοι μας και παρηγοριά μας, και μέσα από μια τέτοια σχέση να φτάσουμε πιο κοντά στο Θεό. Οφείλει ο καλλιτέχνης να μεταδίδει στον πιστό το μήνυμα ότι το εικονιζόμενο πρόσωπο απέναντι του ήταν ένας άνθρωπος σαν όλους μας, που όμως με την εν Χριστώ αγάπη οδηγήθηκε στην κατάκτηση της αγιότητας και στην ανύψωση αυτής της ίδιας της ανθρώπινης φύσης.


Ο καθένας μας χρειάζεται να αναλογιστεί ότι η αγιογραφία δεν είναι μόνο λατρευτικό μέσο αλλά είναι και ΤΕΧΝΗ, πράγμα που σημαίνει ότι τον κάθε δημιουργό πρέπει να τον απασχολούν πρωτίστως θέματα αισθητικής και καλλιτεχνίας και να μην περιορίζεται μόνο στην αντιγραφή παλαιών προτύπων. Αυτός που θα καταφέρει να επιτύχει μία σύζευξη όλων των παραπάνω και να τα εντάξει στο έργο του δημιουργικά, θα έχει αρχίσει να χαράζει έναν προσωπικό τρόπο έκφρασης (στυλ), ή τουλάχιστον θα έχει θέσει το στόχο για αυτό, γεγονός που μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένα από τα βασικότερα ζητούμενα, αν όχι το βασικότερο, για τον ευσυνείδητο καλλιτέχνη. Το πιστεύω ακλόνητα αυτό και στο έργο μου προσπαθώ, όσο μπορώ, να εκπληρώσω ένα τέτοιο δύσκολο καθήκον.


Αγιογράφος
Σωτήριος Παναηλίδης

Website: www.theiconart.gr

ΑΡΘΡΑ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΤΕΧΝΗ

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΗΜΕΡΑ…ΤΕΧΝΗ Η ΜΗ ?

HOME GALLERY ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΡΘΡΑ ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΧΝΕΣ INTERNET ΑΓΟΡΑ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ BACK

FOTOART - ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ © FOTOART ALL RIGHTS RESERVED